Skip to content. | Skip to navigation

Ngā Hāora Tuatahi e 48

Ngā mea hei tūmanako māu

Ko te Mate Ohorere

Me mātua whakapuaki atu ēnei momo mate ohorere e whai ake nei:

  • kāore i te mōhiotia tōna pūtake, he mate whakamomori, autaia, tākaha rānei;
  • ina kore e taea e tētahi tākuta te tuku tiwhikete mō te pūtake o te mate;
  • i pā mai i te wā, nā runga rānei i tētahi hātepe hauora, hāparapara, tiaki niho rānei;
  • i pā mai i te wā, nā runga rānei i te whakawhānau o tētahi wahine, me;
  • i pā mai i te wā i roto te tangata i mate i te herehere, tiaki whai tikanga rānei.

Ka whākina atu ēnei mate e ngā Pirihimana ki te Kaitirotiro Matewhawhati.

Ka aha i roto i ngā haora e 48 e whai ake?

Ka heria te tūpāpaku ki tētahi wāhi haumaru (arā, te whare tūpāpaku o te hōhipera, te whare tāpuketanga ranei) kia whakaritea rā anō e te Kaitirotiro Matewhawhati mēnā e hiahiatia ana he tirotiro tūpāpaku.

Ko te māngai mō te Kaitirotiro Matewhawhati, tērā pea he Pirihimana, ka whakapā atu ki a koe mō nga āhuatanga e pā ana ki te matetanga;

Ka whakatau te Kaitirotiro Matewhawhati mēnā ka whakahaerehia he uiui matewhawhati mō te matetanga;

Tautuhitanga

Me tautuhi whai tikanga i te tūpāpaku kia tika ai te whakatūturu i tōna tuakiri. Ka taea e ngā kaimahi hauora te mahi i tēnei mēnā i reira rātau i te matenga o te tangata, mēnā rānei e mōhio ana rātau ki te tangata i mate. Tērā pea ka whakamahia ngā mea whaiaro, whakaaturanga ā-niho, pitau ira rānei hei āwhina mō te tautuhitanga mēnā e hiahiatia ana.

Me haina he tauākītanga mataara e te tangata kei te mahi i te tautuhitanga.

He mea nui tonu kia tere te tautuhitanga e taea ai te whakamōhio atu ki te whānau mō te mate.

Te Tirotiro Tupāpaku

Ko te tirotiro tūpāpaku i te reo Pākehā e kiia ko te "post mortem examination", "autopsy" rānei. He tino whakamātau hauora ā-roto, ā-waho hoki e tētahi tākuta motuhake, e mōhiotia ana he kairangahau mate, ā, i te nuinga o te wā ka whakahaerehia i te whare tūpāpaku o te hōhipera. I ētahi wā, ka hiahia te Kaitirotiro Matewhawhati i tētahi whakamātautau paku noa iho. Kāore he whare tūpāpaku i ngā hōhipera katoa e taea ai te whakahaere tirotiro tūpāpaku, nō reira tērā pea ka kawea te tūpāpaku ki tētahi tāone nui tūtata mai.

Ko ngā āwangawanga a te whānau ka whakautehia me te whakaaronui ano ki te tupapaku i te roanga atu anō o te hātepe tirotiro matewhawhati.

Te Whakahē ki tētahi Tirotiro Tupāpaku

I raro i te ture me whakamōhio atu te Kaitirotiro Matewhawhati ki te whanau tata, ki te māngai rānei o te whānau mō te whakatau ki te whakarite i tētahi tirotiro tūpāpaku. Kei te whānau tata te tikanga ki te whakahē ki tētahi tirotiro tūpāpaku engari HAUNGA ANŌ;

  • mēnā i pā mai te mate i runga i tētahi mahi hara toihara; TĒRĀ RĀNEI
  • ina whakatauhia ai e tētahi ture o Aotearoa, ture ō te ao rānei me whakahaere he tirotiro tūpāpaku; TĒRĀ RĀNEI
  • mēnā ka tonoa e te Kaitirotiro Matewhawhati me whakahaere wawe tonu he tirotiro tūpāpaku nā te mea ki te tōmurihia, tērā pea ka uaua ki te kairangahau tūpāpaku te rapu i te pūtake o te mate.

Ko ngā whakahē katoa me tuku ki te Kaitirotiro Matewhawhati i roto i te 24 hāora mai i te rirotanga mai i te pānui a te Kaitirotiro Matewhawhati mō tōna whakarite. Me whakamārama atu te whānau ki te Kaitirotiro Matewhawhati mō ngā take whakahē mā te waea atu ki te nama ka whakaratohia e te Kaitirotiro Matewhawhati ina whakamōhio tuatahi mai koe ki te whakarite. Mēnā he āwangawanga āu, whakapā atu ki ngā Pirihimana, ki a Manaaki Tangata rānei.

Ō Hiahia Ahurea

Ka whakapau kaha ki te whakamana me te whakaute i ngā whakapono wairuatanga, ahurea hoki e pā ana ki ngā mate i roto o Aotearoa, ā, me āta kōrero wawe tonu atu koe i ō hiahia ahurea ki te māngai Kaitirotiro Matewhawhati.

E hia te roa?

He rerekē ia mate, ā, tērā pea ka roa te wā o te hōparatanga. Ko te māngai mō te Kaitirotiro Matewhawhati, tērā pea he pirihimana, ka whakapā atu ki a koe mō ngā whakanekeneke. Mēnā he pātai au, whakapā atu ki ngā Ratonga Tirotiro Matewhawhati o Aotearoa, ki te āpiha whakawā mate rānei a ngā Pirihimana.

Ngā taonga whaiaro

Tērā pea ka whakahokia e ngā Pirihimana, e ngā kaimahi hauora rānei ngā taonga whaiaro (arā, te rei, te wāreti, ngā kaka rānei) i te wā o te mate. I tua atu i tēnei, tērā pea ka whakahokia e ngā Pirihimana, e te kaiwhakahaere tāpuketanga rānei ēnei taonga ki te whānau i roto i ngā rā e whai ake.

Ka pupuritia pea ētahi taonga mō tētahi hōparatanga taha ture, mō tētahi uiuitanga Pirihimana kei te haere tonu, ā, ka whakahokia atu ki te whānau ā tōna wā.

Te tiki i te Tiwhikete Matenga

Ina pānuihia atu he mate ki te tari Whānautanga, Matenga, Marenatanga, ka taea te tono mō tētahi tiwhikete matenga. Ki te tū he uiuitanga, tērā pea ko te tiwhikete mō tēnei wā noa iho, e kī ana 'Subject To Coroner's Findings' (arā, i runga i ngā whakataunga a te Kaitirotiro Matewhawhati) i roto i te wāhanga 'Pūtake', 'Ngā Pūtake' rānei o te mate. Kāore he utu i te pānuitanga mate mō te rēhitatanga ki te tari Whānautanga, Matenga, Mārenatanga, engari he utu anō ina tono mō tētahi tiwhikete matenga.

Ko te tari Whanautanga, Matenga, Mārenatanga ka whakahouhia te pūtake o te mate i runga i ngā whakataunga a te Kaitirotiro Matewhawhati, ā, ki te whakahokia tētahi tiwhikete matenga mō tēnei wā noa iho, ka tukuna tētahi tiwhikete matenga whakakapinga e whakaatu ana te pūtake katoa o te mate, mō te kore utu tāpiri.

Te Hunga Pāpaho

Ina pā mai te mate ohorere, ka hiahia pea te hunga pāpaho ki te pānui atu i ngā āhuatanga. Kāore koe e herea ki te kōrero ki te hunga pāpaho. Kei a koe te tikanga ki te tono kia noho muna ngā āhuatanga o tō whānau i tēnei wā.

Tautoko

Manaaki Tangata: He whakarato i ngā tautoko whai kiko me te aronganui 24 hāora i te rā, ngā māngai whaiaro me ngā pārongo ki ngā tāngata katoa kua pāngia e te toihara me te whētuki hoki puta noa i Aotearoa.

Whakapā atu ki te teihana pirihimana o tō rohe me te pātai atu mō Manaaki Tangata, waea atu ki a 0800 VICTIM (0800 84ē 84ū), tirohia ' rānei

Ngā Nama Hei Āwhina

MANAAKI TANGATA: Whakapā atu ki te teihana pirihimana o tō rohe me te pātai atu mō Manaaki Tangata, waea atu ki a 0800 VICTIM (0800 842 846), tirohia rānei www.victimsupport.org.nz

NGĀ PIRIHIMANA 0 AOTEAROA: Tirohia te wāhanga tari kāwanatanga o ngā whārangi mā mō ngā kōrero whakapā o te teihana pirihimana o tō rohe, tirohia rānei i raro i ngā rohenga pirihimana o www.police.govt.nz

CORONIAL SERVICES OF NEW ZEALAND

Auckland (09) 916 9419
Christchurch (03) 353 0444
Dunedin (03) 470 1147
Hamilton (07) 834 1756
Hastings (06) 870 3116
Palmerston North (06) 350 0083
Rotorua (07) 343 1021
Wellington (04) 910 4487
Whangarei (09) 430 4307
National Office (04) 910 4487
Office of the Chief Coroner (09) 916 9151

© Crown Copyright 2010

Item code: JUSCS0014

Document Actions