Family Court Pamphlets - Maori
Ko te kōrero tohutohu
(Counselling)
He Kupu Whakataki
He mea whakarite nā te Kōti ā-Whānau te kōrero tohutohu, he mea muna tonu, kore utu, mō ngā tokorua e rarurarua nei tā rāua noho tahi, e mawehe ana rānei, otirā kei te pīrangi āwhina kia taea ai he whakaaetanga mō ngā take pēnei i ngā whakaritenga tiaki i ā rāua tamariki. E wātea ana anō ēnei tohutohu mō ngā mātua me ngā kaitiaki o tētahi tamaiti, ki te mea kāore e āhei i a rātou he whakaaetanga mō tētahi take nui e pā ana ki te tamaiti.
He kaha tonu te whakahau a te Kōti ā-Whānau i te kōrero tohutohu hei huarahi āwhina e whakaritea ai ngā tautohetohe.
Ka taea anō e koe te inoi ki te whiwhi tohutohu i ngā wā katoa, ahakoa ia kāore anō i whai wāhi te Kōti ā-Whānau ki tō take. Ki te mea kua whai wāhi kē te Kōti ā-Whānau, ka taea te inoi kia whiwhi tohutohu koe ahakoa kei tēhea wāhi o te whakahaere a te Kōti.
Mā te Kōti anō e utu ki te ono rā anō o ngā wā tohutohu.
Ko wai mā rātou e taea ana te whiwhi i te tohutohu utukore rā roto o te Kōti ā-Whānau?
Ngā raruraru hononga
E wātea ana te kōrero tohutohu ki ngā tokorua e pā ana te raruraru ki tō rāua hononga, ahakoa:
- kei te mārena rāua,
- kei tētahi hononga ā-ture rāua,
- kei te noho tahi noa rānei rāua, ahakoa te ira tangata o te hoa taumau.
Ngā whakaritenga mō te atawhai i ngā tamariki
Ka taea e ngā mātua, kaitiaki rānei kua mahue, te inoi he kōrero tohutohu ki te mea:
- e uaua ana ki a rāua te whakaae kia pēhea ngā whakaritenga tiaki i ngā tamariki (ka āhei tētahi kaitohutohu te āwhina ki te tuhituhi he whakaaetanga mō waenganui i ngā mātua)
- kāore rānei i te pai te haere o ngā whakaritenga i whakaae mō waenganui i a rāua mō te tiaki tamariki, ā, kei te tino uaua ki a rāua te whakarite i ngā raruraru
- kua tono whakatau matuatanga rānei tētahi o rāua i te Kōti (i karangatia ēnei i mua he whakatau tiaki tamariki, he whakatau putanga ki ngā tamariki)
- tērā rānei kāore tētahi o rāua i āta whakatutuki i ngā whakaritenga o te whakatau matuatanga.
Ngā tautohetohe kaitiakitanga
Ki te kore e āhei ngā kaitiaki te whakaae ki ngā take nui o te ora o te tamaiti – hei tauira, ki whea a a kura ai, he ahurea aha, he reo aha, he karakia aha rānei tōna – ka āhei tētahi kaitiaki te inoi te kōrero tohutohu i te Kōti ā-Whānau hei āwhina ki te whakatau i te tautohetohe.
He aha te take o te haere ki te kōrero tohutohu?
Mō ēnei wā o te kōrero tohutohu, he tohunga ngaio ngā kaitohutohu e hoatu ana i te tautoko, i ngā tohutohu hoki hei āwhina kia whakatauria ai ngā raruraru i whakaarohia pea kāore e taea te whakatau. Mā te kōrero tohutohu pea e taea ai he whakaaetanga me te mea hoki kāore he tikanga kia haere ki te Kōti. I muri i te kōrero tohutohu, he torutoru noa iho ngā tāngata e hiahia ana ki te kōkiri whakawā ki mua o te aroaro o te Kōti.
Mā te meatanga pēnei i ōu whakaritenga, mahue ia te haere ki te Kōti, ka tohua ki a koe he moni, he tāima, ka āraia hoki te pāmamae me te ngau ki ngā pakeke, ki ngā tamariki hoki. Ko te mea nui kē, ka taea hoki anō e koe te whakatakoto whakataunga mōu ake mō āpōpō.
Kia pēhea e whakaritea ai he kōrero tohutohu?
Ka taea te kōrero tohutohu te whakarite mā te haere ki te Kōti ā-Whānau, ka whākakī i tētahi puka, tērā rānei ki te mea he rōia tōu, hoatu māna e inoi te kōrero tohutohu mōu. Ka taea anō te puka te tiki ā-ipurangi i te pae tukutuku a te Kōti ā-Whānau, i www.justice.govt.nz/family.
Mā te Kairuruku a te Kōti ā-Whānau e hoatu pārongo ki a koe, māna hoki koe e āwhina ki te mea he āwangawanga oti anō ōu.
Ko wai ngā Kaitohutohu?
He tohunga ngaio ngā kaitohutohu e mahi motuhake ana, kua ākona hoki ki te āwhina I ētahi atu kia taea ai ō rātou ake whakatau, whakaaetanga hoki.
Ko whea te wāhi mō ēnei kōrero tohutohu?
Ka tū ēnei kōrero tohutohu i ngā tari o te kaitohutohu, kāore i te Kōti ā-Whānau.
Pēhea ki te mea e noho tawhiti atu ana kōrua?
Ka kaha te Kōti ā-Whānau ki te whakarite i ēnei kōrero tohutohu ahakoa kei whea koe e noho ana. Ki te whakapā atu koe ki te Kairuruku Kōti ā-Whānau, māna e rapa tikanga e whakaritea ai te kōrero tohutohu. Ko ētahi huarahi pea ko te whiwhinga tahi i te tohutohu mā runga waea, ko te whiwhinga takitahi rānei i ngā wāhi rerekē, ko te hui tahi rānei me te kaitohutohu ki tētahi wāhi waenga pü i a kōrua.
E hia ngā hāora tohutohu kei te wātea mai?
Tae atu ki te ono ngā hāora kōrero tohutohu ka utua e te Kōti ā-Whānau, otirā kei roto i ēnei hāora ngā wā i noho tōpū ai, takatahi ai anō, ngā taha e rua.
He aha te take o te kōrero tohutohu ki te kore kōrua e pīrangi ki te noho tahi anō?
Ahakoa te kore hiahia a ngā tokorua kia noho tahi anō, mā te kōrero tohutohu pea rāua e āwhina ki te haere ake kia mea ai ētahi whakatau mō āpōpō. Hei āwhina anō pea tēnei kia whakaae rāua ki ētahi take nui, take uaua hoki, pērā i ngā whakaritenga mō te tiakitanga ia rā, ia rā o ngā tamariki, ki whea rātou kuraina ai, me ngā kaupapa mō ā mua i ngā tamariki.
Ka whakamātau rānei te Kaitohutohu ki te akiaki i a kōrua ki te noho tahi anō?
Kāo, e kore e akiaki te kaitohutohu kia mahia ai e tētahi atu he mea kāore ia i hiahia. Ko tāna, he āwhina tangata e taea e rātou ā rātou ake whakaritenga mō āpōpō.
Ka rangona e ētahi atu ngā mea i kōrerotiai ēnei wā tohutohu?
He mea tapu, he mea muna hoki te kōrero tohutohu. Ki te kore e whakaritea te tautohetohe i te kōrero tohutohu, kāore e taea te hauhake i te Kōti o muri mai ngā mea i kōrerotia i te wā kōrero tohutohu.
Heoi anō, ka tuhia e te kaitohutohu tētahi pūrongo poto mō te wā tohutohu mō te Kōti ā-Whānau. Ka kōrerotia ki te pūrongo mehemea e hiahia ana kōrua ki te noho tahi (ina e raruraru ana te hononga), mehemea rānei kua whakatauria e kōrua te tautohetohe (i ētahi atu āhuatanga). Ka kōrerotia hoki ki te Kōti ngā whakaritenga me ngā whakaaetanga kua oti te whakatau nā roto o te wā tohutohu.
Ka hiahia te kaitohutohu kia whakaae tahi kōrua ki te whakatakotoranga kōrero o roto o tēnei pūrongo.
Ko wai ngā mea e kite ana i te pūrongo a te Kaitohutohu?
Hoatu ai e te kaitohutohu he tārua o te pūrongo ki ngā taha e whai wāhi ai, ki te Kōti anō hoki.
E taea ana kia haere hoki te tahu hōu, te matua whāngai rānei, ki ngā wā tohutohu?
Ae. Me matapaki tahi ai tēnei me te kaitohutohu. Ki te mau koe i tētahi atu ki ngā wā tohutohu hei hoa tautoko mōu, otirā e pā ana ki te Ture Tiaki Tamariki te take, kei a ia anō te mana ki te haere ki tētahi whakawā a te Kōti ā-Whānau i muri atu.
Me haere rā anō koe ki ngā hui tohutohu ki te mea kei te hiahia noa koe ki tētahi whakatau matuatanga?
Tērā pea ka tonoa koe e te kaiwhakawā ki ngā hui kōrero tohutohu mehemea kua tono whakatau matuatanga koe mō te tiaki i ngā tamariki ia rā, ia rā, mō te whakapā rānei ki a rātou (mahue ia kua haere kē koe ki ngā wā tohutohu, ā, kāore i taea te whakaae tahi). Kia mahara, ko te take o ngā hui kōrero tohutohu, ko te āwhina i a koe kia kitea ai te whakaotinga tino pai rawa mō koutou ko ngā tamariki – nā reira anō te kaha whakahau a te Kōti kia haere koe.
Ki te kōwhiri koe kia kaua e haere, ka āhei te Kaiwhakawā te whakatau kia haere rawa koe ki ngā hui tohutohu, kia whai wāhi rānei ki te kōrero tohutohu mā runga waea.
Pēhea ki te mea ka ngākau mataku koe i a koe i te taha o tērā atu tangata?
Ki te ngākau mataku koe ka taea tonu kia whakaritea he wā kōrero tohutohu motu kē – hei tauira, ki te mea kua mea ia ki te patu, ki te tūkino ā-hinengaro rānei (pēnei i te tākaro ā-hinengaro). Ki te mea he take āwangawanga tēnei ki a koe, me whakapā atu ki tōu kaitohutohu, ki te Kairuruku Kōti ā-Whānau rānei.
Kei te wātea anō he wā kōrero tohutohu mō ngā tamariki?
Kāo, kāore te Kōti ā-Whānau e whakarite ana i ngā hui tohutohu mō te tamariki.
Pēhea ki te mea kāore koe e pai ki tō Kaitohutohu?
Ki te kore koe e pai ki te tikanga tohutohu o tō kaitohutohu, me whāki koa tēnei ki te kaitohutohu i waenganui, i muri rānei i te wā o te kōrero tohutohu. Ki te pēnei koe kāore he take o tō meatanga ki te kaitohutohu, me whāki rawa tēnei raruraru ki te Kairuruku Kōti ā-Whānau. Ki te mea he nui rawa tēnei raruraru, ka taea pea te tuku i a koe ki tētahi kaitohutohu kē atu.
Ki te mea kei te tino kino te raruraru, mā te Kairuruku Kōti ā-Whānau e kōrero ki a koe te huarahi whakatakoto amuamu ki taua kaitohutohu. Me matapaki tahi tēnei me te Kairuruku Kōti ā-Whānau.
Kei te hiahia koe ētahi atu pārongo, tohutohu rānei?
Mō ētahi atu pārongo mō te kōrero tohutohu nā te Kōti ā-Whānau i whakarite, kōrero ki te tari tūtata o te Kōti ā-Whānau.
Mō ētahi atu pārongo, tohutohu rānei, mō te ture e pā ana ki te mawehetanga, ki ngā rawa hononga, ki te kaitiakitanga me ngā whakaritenga atawhaitanga mō ngā tamariki, tirohia te pae tukutuku a te Kōti ā-Whānau (www.justice.govt.nz/family), whakapā rānei ki tētahi rōia ā-whānau (www.familylaw.org.nz), ki tētahi pokapū hapori ā-ture, ki te tari tūtata rānei o te Kōti ā-Whānau.
www.justice.govt.nz/family
Haratua 2006
